zamanında james watt, buhar makinesini icat etmiş. Buhar yapan makine değil olm, buhar kullanarak hareket üreten makine.
sonra cins bi adam gelmiş demiş ki "dayı, sen yaptın bu makineyi, eyvallah. ama ben bunun ne kadar iş yapacağını nasıl bileceğim? Para vermeye değer mi, değmez mi nasıl anlayacağım?" diye sormuş.
He.... adalateli bir ölçüm yapmak lazım tabi. Öncelikle "iş" ne demek?
meselaa... tarlayı öküz ile sürerim. yavaş yavaş sürer. Bir atın gücü toprağı yarmaya yetmez. bir öküzün gücü yeter. İşin ilginci, iki at bağlasam toprağı yarmaya güçleri yeter, iki öküzden de daha hızlı hareket edip daha çok iş yaparlar.
"en ağır yükü en hızlı kaldıran en çok iş yapandır" diye düşünüp çarklı bir düzenek hazırlamış. ipin bir ucuna ağır yük bağlamış. Diğer ucunu makaradan geçirip ata bağlamış. Vermiş kırbacı.
bir sürü ölçüm yapmış. iki at, üç at. Az yük, çok yük.
Sonunda ortalama bir atın ne ka saniyede ne kadar yük kaldırdığını bulmuş. Çarkın çapıydı, pi sayısıydı, momentti newton birimiydi derken bir atın kapasitesini hesaplayıp kendi makinesi ile karşılaştırabileceği bir yöntem bulmuş. bir ölçü birimi olmuş bu ve birime de watt adını vermiş. üçü beşi aramamış biraz da yuvarlamış ve beygir gücünü watt cinsinden ifade etmiş.
3 tane beygir gücü - watt eşleşmesi vardır.
1 - mekanik beygir gücü: 1 beygir gücü = 745,699872 watt. (bu, james watt yuvarladığı için çıkan değer)
2- elektrik beygir gücü: 1 beygir gücü = 746 watt. (bu, james watt'ın yuvarladığının yuvarlanmışı)
3- metrik beygir gücü: 1 beygir gücü = 735,49875 watt (bu, james enişde hesapları yuvarlamasaydı oluşacak değerdi)
şimdi, watt tanıdık gelmiştir. evet, elektrik faturasına yazdıkları şey bu. ne yazıyorlar, kilowatt. 1000 watt demek. Bir beygirden hallice.
Mesela bak, bir elektrik süpürgesi 2200 watt. 2.95 beygir gücünde o süpürge. Ben de 0.05 beygir olsam, beni ortalığı süpürürken görürseniz evin içinde 3 tane beygir koşuyor diye kabul edebilirsiniz.
bir detay daha. şimdi bunu james watt bulmuş kendi adını vermiş ya. Yatın kalkın dua edin. bunu ben bulsam hepinize kilolaylom faturası kitlerdim. feleğiniz şaşardı, o süpürgeyi üfleyerek çalıştırırdınız.