gautama buddha tarafından oluşturulmuş disiplin, felsefe ve din. asya taraflarında felsefe ve din ayrılmaz bir bütün olduğu için sadece felsefe olarak veya sadece din olarak ele almak imkansızdır.
günümüzde epey sulandırılmış olsa da, dünya hayatına epey analitik bir bakış geliştirmiş olan bir dindir. bu sebeple hindistan ve doğu asya ülkelerinin neden avrupa'ya göre geri kaldığına gerçekten şaşırıyorum. gerçi büyük ihtimalle çin ve hindistan'ın tamamen budist olmamasından kaynaklı olsa gerek. mesela japonya bu iki ülkeye göre biraz daha budist.
bugüne kadar sadece bir tane budist tanıdım. o da nichiren budizmi misyoneriydi. o sebeple budizm hakkındaki bilgilerim budistlerden çok budistlerin yazdığı kitaplara dayanıyor. bu girdide ve daha sonraki girdilerimde de bu kitaplardan öğrendiklerimi yazacağım.
1 - acı çekmenin gerçekliği (dukkha): varoluş acıyı da beraberinde getirir (ilginçtir, laozi de bu yönde düşünüyor). acısız bir varoluş mümkün değildir ve hayat acılarla doludur. bu acılar illa ki kötü olarak görülmemelidir. bazı acılar ilerlemek için gereklidir.
"Doğum acıdır, yaşlanmak acıdır, hastalık acıdır; ölüm acıdır; hoşlanmadığın ile bir araya gelmek acıdır; hoşlandığından uzak kalmak acıdır; istediğine ulaşamamak acıdır; kısaca, bu beş olguya bağlanmak acıdır."
"Kişi arzular tarafından kışkırtılmış, zincire vurulmuş, tutkuyla bağlanmış, zevk arayışına düşmüşse, kişinin bedensel ve zihinsel sıkıntıları artar, kişinin bedensel ve zihinsel acısı artar, kişinin bedensel ve zihinsel ateşi çıkar, ve kişi bedensel ve zihinsel ızdırap deneyimler."
2 - acının kaynağı: varoluş sebepli acılarımızın tüm kaynağı bitmek tükenmeyen isteklerimizdir. tatminsiz oluşumuz acılara sebep olur. aslında tüm acıların kaynağı bizizdir.
3 - acılardan kurtuluşun mümkünlüğü: madem acıların sebebi biziz, o halde çözüm de bizde. çözümü kendimizden başka kimsede (tanrı vs) arayamayız. ama hayat problemlerle dolu olduğundan, bir problemi çözsek bile başka bir problem yine bizi bulacaktır.
4 - acılardan tamamen kurtuluş yolu: varoluş ve hayat acılarla dolu olduğu için, acılardan kurtulmanın tek yolu bu sistemin içinden çıkmaktır. bu sistemin -ki buna samsara deniliyor- içinden çıkmanın tek yolu ise nirvana'ya ulaşmaktır. nirvana'ya ulaşmanın yolu ise sekiz aşamalı asil yol'dan geçer. bunlar:
-doğru görüş
-doğru niyet
-doğru söz
-doğru eylem
-namuslu kazanç
-doğru çaba
-doğru dikkat
-doğru meditasyon